Sztuka fraktalna - manifest
L. Kerry Mitchell


Jako oddzielny gatunek sztuki, sztuka fraktalna (fractal art) liczy sobie około 15-20 lat. Za pierwszą ważną prezentację sztuki fraktalnej szerszej publiczności można uznać artykuł na temat zbioru Mandelbrota opublikowany w 1985 roku w magazynie "Scientific American". Od tamtej pory, dokonany został olbrzymi postęp, zarówno w technikach renderowania fraktali jak i w zrozumieniu fraktalnej geometrii. Prawdopodobnie jest już najwyższy czas, by wreszcie zdefiniować czym jest (i czym nie jest) sztuka fraktalna.

Sztuka fraktalna to dziedzina, w której polu zainteresowań znajdują się struktury fraktalne bądź zbiory, które charakteryzuje ich własna nieskończoność (fragment struktury przypomina jej całość) oraz nieskończony stopień dokładności odwzorowania ich szczegółów niezależnie od przyjętej skali.

Fraktale tworzone są głównie za pomocą komputerów, dzięki zastosowaniu numerycznych procedur iteracyjnych. Ostatnio również obrazy, których pod względem technicznym nie można uznać za fraktale, ale które powstają przy użyciu tych samych generujących je technik i są tworzone w tym samym środowisku, zostały zaadoptowane do świata sztuki fraktalnej.

Twórczość fraktalna jest jedną z dziedzin dwuwymiarowej sztuki wizualnej, pod wieloma względami przypomina fotografię - formę artystycznego wyrazu, która także spotkała się niegdyś z bardzo sceptycznym podejściem. Fraktalne obrazy są głównie reprodukowane w postaci wydruków, co zbliża ich twórców do środowiska malarzy, fotografików oraz artystów używających różnych form druku. W swej pierwotnej postaci fraktale są jednak obrazami zapisanymi w formie elektronicznej. Cyfrowy zapis prac szybko został przyjęty także przez tradycyjnych artystów grafików, co z kolei ich samych przybliża do świata sztuki fraktalnej.

Generowanie fraktali może być artystycznym poszukiwaniem, matematycznym badaniem naukowym, bądź po prostu przyjemnym spędzaniem czasu. Niemniej jednak, sztuka fraktalna w wyraźny sposób wyróżnia się spośród wszystkich pozostałych digitalnych działań poprzez to, czym jest oraz czym nie jest.


Sztuka fraktalna nie jest...

Sztuka fraktalna nie jest skomputeryzowaną sztuką tworzoną wyłącznie przez komputer. Owszem, w procesie twórczym używa się komputera, jednakże jego obliczenia są ukierunkowane przez samego artystę. Spróbuj włączyć komputer i pozostawić go samego na godzinę. Kiedy przyjdziesz z powrotem, okaże się, że w tym czasie komputer nie wygenerował niczego, co można by określić mianem sztuki.

Sztuka fraktalna nie jest przypadkowa w tym znaczeniu, że nie jest losowa ani że brak w niej jakichkolwiek zasad. Opierając się na matematycznych prawidłach, renderowanie fraktala jest w ścisłym sensie deterministyczne. Podążając tymi samymi krokami, wygenerujemy zawsze ten sam obraz. Niewielkie zmiany wprowadzone do tego procesu prowadzą zwykle do niewielkich zmian w ostatecznym rezultacie pracy, co sprawia że twórczość fraktalna jest działaniem, którego się można nauczyć, a nie przypadkowym procesem polegającym na bezmyślnym wciskaniu przycisków czy kręceniu potencjometrami.

Sztuka fraktalna nie jest przypadkowa w tym sensie, że jest nieprzewidywalna. Jak każda nowa dziedzina posiada ona wiele aspektów nieznanych nowicjuszowi, ale prawdziwy mistrz jest z nimi doskonale obeznany. Poprzez eksperymenty i zdobywanie wiedzy, można nauczyć się technik używanych w tej dziedzinie sztuki. Podobnie jak w malarstwie czy szachach, można dość szybko ogarnąć podstawy, jednak pełne zrozumienie i opanowanie ich może zająć nawet całe życie. Radość płynąca z genialnych przypadkowych odkryć zostaje w międzyczasie zastąpiona radością będącą rezultatem procesu twórczego, nad którym ma się pełną kontrolę.

Sztuka fraktalna nie jest czymś, co może dobrze zrobić każdy użytkownik komputera. Każdy może wziąć aparat fotograficzny i wykonać zdjęcie, jednakże nie każdy jest Anselem Adamsem albo Annie Liebovitz. Każdy może wziąć pędzel do ręki i coś namalować, jednak nie każdy malarz to Georgia O'Keeffe albo Pablo Picasso. Oczywiście każda osoba posiadająca komputer może tworzyć fraktalne obrazy, ale nie oznacza to, że stanie się ona prawdziwym mistrzem sztuki fraktalnej.


Sztuka fraktalna jest...

Sztuka fraktalna jest pełna ekspresji. Różnymi środkami artyści uczą się wyrażać i przywoływać wszystkie rodzaje idei oraz emocji: malarz - przy pomocy farb, fotografik - wykorzystując grę cieni i świateł, a tancerz - używając ruchów ciała. Język artystów zajmujących się sztuką fraktalną nie jest bardziej ograniczony niż język artystów używający tradycyjnych środków wyrazu.

Sztuka fraktalna jest twórcza. Ostateczny wizerunek fraktala musi być stworzony, podobnie jak fotografia czy namalowany obraz. Może być on zarówno podobizną jakiegoś obiektu, jak też abstrakcyjną wizją opartą na bazowej formie fraktala. Artyści, którzy zajmują się grafiką fraktalną, rozpoczynają od czystych "płócien", następnie tworzą obraz, łącząc ze sobą podstawowe jego elementy (kolor, kompozycja), podobnie jak dzieje się to w przypadku twórców tradycyjnych sztuk wizualnych.

Sztuka fraktalna jest wymagająca: wymaga wkładu, wysiłku i inteligencji. Artysta musi ukierunkować zestaw formuł obliczeniowych, tekstur obrazu, schematów barw, palet oraz innych niezbędnych parametrów. Każdy bez wyjątku z tych elementów należy modyfikować, regulować i dopasowywać w taki sposób, by utworzyły one pożądaną kombinację. Wolność w manipulowaniu różnymi aspektami obrazu fraktala pomaga zrozumieć zależności pomiędzy ich użyciem a efektami, jakie dają. Zrozumienie to wymaga pewnej inteligencji i uwagi ze strony twórcy.


Przede wszystkim twórczość fraktalna jest po prostu tym, co powstaje w wyniku procesu twórczego artystów: SZTUKĄ.


(c) 1999 L. Kerry Mitchell
www.infinite-art.com

tłumaczenie: J.Wierny